Haberler

ŞARBON HASTALIĞI NEDİR?
06 Eyl 2018

ŞARBON

Bacillus anthracis şarbon hastalığının etkenidir. Bu hastalık esas
olarak ot yiyen hayvanların hastalığıdır ve insanlara infekte
hayvanlardan bulaşan bir zoonozdur. Robert Koch (1876) hastalığın
etkenini bulmuş ve Pasteur(1881) ise bu hastalığa karşı ilk
bakteriyel aşıyı hazırlamıştır. İnsanlarda ve hayvanlarda bilinen en
eski hastalıklardan biri olmasına karşın şarbon hala güncelliğini
korumaktadır.

Şarbon dünyada gittikçe azalan infeksiyon hastalıklarından biridir.
Henüz tamamen eradike edilememiştir. Dünyada halen her yıl
20000-100000 arasında insan şarbonu görüldüğü tahmin edilmektedir
. Batı dünyasında son 20 yıl içinde insan şarbonu oldukça
azalmıştır. Avrupa’da 1971-1980 yılları arasında toplam 10793 insan
şarbonu bildirilmiş. Bu vakaların %52’sinin Türkiye’den
bildirildiği, %91’inin ise 6 Akdeniz Ülkesinden (Türkiye, İspanya,
Yunanistan, İtalya, Bulgaristan,Yugoslavya) bildirildiği
belirtilmektedir. Şarbon hala bazı Latin Amerika, Afrika ve Asya
ülkelerinde endemik olarak görülmektedir. 1978-1980 yılları arasında
Zimbabwe’de büyük şarbon epidemisi yaşandı. Bu epidemide 9711 insan
şarbonu görüldü ve 151’i ölümle sonuçlandı.

Şarbon ülkemizde endemik bir hastalıktır. Görülme sıklığı gittikçe
azalmaktadır. Türkiye’de 1960-1969 yılları arasında 10724 insan
şarbonu, 1970-1979 yılları arasında 5377, 1980-1989 yılları arasında
4423 insan şarbonu bildirilmiştir. 1990’lı yıllarda her yıl
bildirilen vaka sayısı 300 insan şarbonunun altına düşmüştür

İnfeksiyon insanlara infekte hayvanlardan direk yolla veya indirek
yolla bulaşır. Bulaşma kaynaklarına göre infeksiyon; 1. endüstriyel,
2 tarımsal ve 3. laboratuvar kaynaklı olabilir. Endüstriyel kökenli
şarbon, B.antracis sporlar ile kontamine hayvansal ürünlerin; keçi
kılı, yün deri, post ve kemik gibi, sanayide işlenmesi esnasında
oluşur. Sporların deriye bulaşması ile deri şarbonu veya inhalasyonu
ile akciğer şarbonu oluşur. Gelişmiş ülkelerden bildirilen şarbon
olguları, genellikle infeksiyonun endemik bulunduğu ülkelerden ithal
edilen hayvansal ürünlerden kaynaklanmaktadır. Hayvansal ürünlere
uygulanan dekontaminasyon işlemleri ile infeksiyon riski oldukça
azaltılmıştır. Ülkemizde endüstriyel orijinli şarbon olgusu
bildirilmemiştir.

Tarımsal kökenli şarbon, infekte hayvanlarla direk temas sonucu
gelişir. Ölen hastalıklı hayvanların kesilmesi, derisinin yüzülmesi,
etinin kıyılması sonucu direk temasla deri şarbonu veya infekte
etlerin yenilmesi ile gastrointestinal sistem şarbonu gelişir.
Ülkemizde görülen şarbon olguları genellikle tarımsal kökenlidir.
Hayvancılıkla uğraşanlar, kasap ve veteriner hekimler şarbon
yönünden risk gruplarını oluşturmaktadırlar.

Şarbon sporlarının organizmaya giriş kapısına göre üç klinik formda
hastalık oluşturur;1-deri şarbonu, 2-akciğer şarbonu, 3-gastrointestinal
şarbon. Bu yerleşim yerlerinden herhangi birinden lenfohematojen
yolla yayılım ile sepsis ve menenjit gibi ağır, öldürücü klinik
tablolar gelişebilir. Bütün dünyada görülen insan şarbonunun %95’ini
deri şarbonu oluşturmaktadır.

Şarbonun her üç klinik formu da öldürücüdür. Deri şarbonu
kendiliğinden düzelebilir. Tedavi edilmeyen olguların %10-20’sinde
sepsis gelişir ve ölümle sonuçlanır. Tedavi ile bu oran %0-3’e
inmiştir. İnhalasyon şarbonu ve şarbon menenjiti hemen hemen daima
öldürücüdür. Gastrointestinal şarbonda ise ölüm oranı tedaviye
rağmen %25-75 arasındadır .

B. anthracis in vitro bir çok antimikrobiyallere duyarlıdır.
Penisilinler hala ilk tercih edilecek antibiyotiktir. Penisilin
allerjisi olanlarda, eritromisin, tetrasiklinler, kloramfenikol ve
birinci kuşak sefalosporinler alternatif olarak seçilebilecek
antibiyotiklerdir.

Deri şarbonunda cerrahi insizyon yapılmamalıdır. Semptomların
artmasına ve lezyonun genişlemesine yol açar. Lokal, antibiyotik
içeren merhemlerin hiçbir etkisi yoktur. Deri lezyonunun lokal
pansumanının yapılması ve gazlı bezle kapatılması yeterlidir. Bu
işlemler yapılırken çevre ve sağlık personeli infekte edilmemelidir

Ülkemizde, insan şarbonu ve hayvan şarbonu ihbarı zorunlu
hastalıklar arasında yer alır. İnsan şarbonu , hastanın görüldüğü
yerin bağlı bulunduğu sağlık müdürlüklerine bildirilmelidir.

Şarbon için risk altında olan kişilerin, kontamine materyallerin
infektif olduğunun farkında olmaları korunma için esastır.
İnfeksiyon kontrol programı, şarbon yönünden risk grubunun eğitimi,
kontamine materyellerin dekontaminasyonu, endüstriyel alanda
hayvansal ürünleri işleyen, B. anthracis sporları ile bulaş
olasılığı olan ekipmanların düzenli temizliğinin sağlanması,
işçilerin iş elbisesi kullanmaları ve el yıkama alışkanlığının
yerleştirilmesini kapsamalıdır

B. anthracis sporları toprakta uzun süre canlılığını ve
infektivitesini korur. Bu nedenle tarımsal alanda, şarbonun endemik
bulunduğu bölgelerde korunmada en etkili yöntem hayvanların ve risk
altında olan insanların aşılanmasıdır. Ayrıca hastalıktan ölen
hayvanların etinin yenilmemesi ve çevreyi yeniden infekte etmemesi
içinde, karkasın derin gömülmesi sağlanması gerekir. Hayvanların
immünizasyonunda attenüe spor aşısı kullanılmaktadır. Bazen
infeksiyonlara yol açar, o nedenle bu aşı insanlarda kullanılma